گياه درماني در زخمها و سوختگيها

خلاصه

استفاده از داروهاي گياهي در درمان آسيبهاي پوستي مانند زخم و سوختگي با انجام تحقيقات مختلف و تأييد اثربخشي آنها مرسوم گرديده است. اثرات مفيد گياهاني مانند آلوئه، هميشه بهار، لاواند و ... در بهبود زخمها و سوختگيها كاربرد آنها را در طبابت نوين تأييد نموده است.

مقدمه

اخيراً استفاده از درمانهاي گياهي به طور فزاينده‎اي در ميان بيماراني كه بدنبال روش‎هاي درماني سنتي هستند، مرسوم شده و مورد پسند بيماران و پزشكان قرار گرفته است. تعداد ويزيت‎هاي انجام شده توسط پزشكان طب سنتي در آمريكا به سرعت در حال افزايش است. در 1997 تعداد اين ويزيت‎ها تقريباً 629 ميليون مورد بود كه از تعداد كل ويزيت‎هاي پزشكان مراقبت‎هاي اوليه فراتر مي‎باشد.در اين سال تقريباً 27 بيليون دلار براي درمانهاي سنتي هزينه شده و 24/3 بيليون دلار آن مربوط به درمانهاي گياهي مي‎باشد. بطور تخميني تقريباً 50% از مردم انواعي از طب سنتي را مورد استفاده قرار مي‎دهند و بسياري از بيماران اين موضوع را به پزشك خود نمي‎گويند. در آلمان يك مرجع تنظيم كننده بنام كميسيونE بررسي گسترده گياهان شايع را انجام و كيفيت، اثربخشي باليني و موارد استفاده 300 فرآورده گياهي را مورد ارزيابي قرار داده و اين بررسي‎ها به استاندارد شدن درمانهاي گياهي منجر شده است. در حال حاضر ايالات متحده‌ قوانين سختي در مورد فرآورده‎هاي گياهي اعمال مي‎نمايد. در اروپا و آسيا طي هزاران سال درمانهاي گياهي به طور موفقيت‎آميزي در درمان اختلالات پوستي به كار رفته‎اند. اكنون اين درمانها بصورت علمي مورد پژوهش قرار مي‎گيرند.
بررسي اثربخشي تعدادي از درمانهاي گياهي براي وضعيت‎هاي درماتولوژيك در حال انجام است و بعضي از آنها شواهد علمي قابل توجهي از اثربخشي را نشان داده‎اند. تركيبات گياهي زيادي براي بيماريهاي مختلف از جمله بيماريهاي پوست جهت فروش عرضه مي‎شوند. اكنون كه ارتباطات پيشرفته بين پزشكان سرتاسر دنيا وجود دارد، مهم است كه اطلاعات مربوط به درمانهاي گياهي،‌ اثرات آنها و تداخلات داروئي را به اطلاع يكديگر برسانيم تا ارائه راههاي درماني سنتي به بيمارانمان امكان‎پذير باشد. اين مقاله براي آموزش و استفاده از اين چالش‎هاي درماني نوشته شده است. اطلاعاتي كه با يك روش عملي تأليف شده باشند ممكن است اكثر بيماران را قادر سازند از اين درمانها كه اكنون در سرتاسر جهان مورد استفاده قرار
مي‎گيرند، سود ببرند. در اين نوشتار داروهاي گياهي داراي شواهد علمي مبتني بر اثربخشي باليني و نيز گياهان رايج كه در درمان اختلالات پوستي مفيد بوده‎اند مورد بررسي قرار گرفته اند. بي‎خطر بودن هر گياه مشخص شده است تا پزشك قادر باشد درمانهاي گياهي را كه ممكن است در كار باليني مورد استفاده قرار دهد، بهتر بشناسد. همچنين تداخلات دارويي و عوارض شايع داروهاي گياهي در زمينه بيماريهاي پوستي بيان شده است.

Aloe vera

يك برگ تازه از آلوئه را برش داده و ژل حاصل از آن را روي پوست قرار دهيد، يا پوست آن را جدا كنيد و باقيمانده برگ را روي پوست بماليد. برگهاي گياه آلوئه (صبرزرد)، 2 ماده؛ ژل و يك شيره يا لاتكس توليد مي‎كنند. ژل را از قسمت داخلي برگ بدست مي‎آورند و طي قرن‎ها براي درمان موضعي زخم‎ها و سوختگي‎ها به كار برده‎اند. شيره يا لاتكس يك مايع تلخ زرد رنگ است كه از بخش‎هاي ويژه‎اي از پوسته داخلي برگ استخراج مي‎كنند و معمولاً بصورت پودر فروخته مي‎شود و اثرات ملين بسيار قوي دارد.
چندين گزارش موردي و مطالعه روي حيوانات نشان داده كه آلوئه سوزش، خارش و اسكار همراه با درماتيت ناشي از اشعه را كاهش مي‎دهد. همچنين بهبود زخم‎هاي مزمن پا، زخم‎هاي ناشي از جراحي و سرمازدگي اعضاء را تسريع مي‎نمايد. مكانيزم اثر در مطالعات in vivo حيواني مطالعه شده است.
آلوئه،‌ترومبوكسان A2 و B2 و پروستاگلاندين 2? را كه موجب انقباض عروقي و تجمع پلاكتي مي‎شوند، كاهش ميدهد وبنظر ميرسد پرفيوژن پوستي را افزايش و خطر از دست رفتن بافت بعلت ايسكمي را كاهش مي‎دهد. مطالعات in vitro نشان داده‎اند كه يك كربوكسي پپتيداز كه برادي كينين(عامل قدرتمند ايجاد كننده درد در التهاب حاد) را غيرفعال مي‎كند،‌ احتمالاً درد در محل درمان را كاهش مي‎دهد. ساليسيليك اسيد در آلوئه وجود دارد و با مهار توليد پروستاگلاندين بعنوان يك مسكن وضد التهاب عمل مي‎كند.)
لاكتات منيزيوم موجود در آلوئه با مهار هيستيدين دكربوكسيلاز كه تبديل هيستيدين به هيستامين را در Mast cells كنترل مي‎كند بعنوان يك ضد خارش تأثير دارد. همچنين به نظر مي‎رسد برطرف شدن التهاب بعلت خواص Immunomodulatory پلي‎ساكاريدهاي ژل به ويژه Acetylated mannas باشد. در in vitro آلوئه فعاليت باكتريسيد و ضد قارچ دارد. عارضه جانبي عمده در استفاده موضعي از ژل آلوئه، درماتيت تماسي آلرژيك است. همچنين تأخير ترميم بعد از لاپاراتومي يا سزارين گزارش شده است. در صورت استفاده درست، مصرف خوراكي آلوئه بسيار مطمئن است.

Honey:

طي قرنها از مصرف موضعي عسل براي تسريع بهبود زخمها استفاده شده و در درمان سوختگي‎ها، زخم بستر (Decubitus ulcer) و زخم‎هاي عفوني مفيد بوده است. در in vitro عسل در برابر ارگانيزمهاي شايع عفوني كننده زخم‎هاي جراحي، داراي فعاليت آنتي باكتريال و ضد قارچ بوده است. در 1998 طي مطالعه كوچكي، 9 شيرخوار مبتلا به عفونت زخم بزرگ و باز با كشت مثبت متعاقب عمل جراحي كه در آنها درمان استاندارد (بيش از 14 روز آنتي بيوتيك مناسب داخل وريدي و شستن با كلرهگزيدين) با شكست مواجه شده بود، مورد بررسي قرار گرفتند. اين زخم‎ها 2 بار در روز با 5 تا 10 ميلي‎ليتر عسل تازه تغيير نيافته، تحت درمان قرار گرفتند، 5 روز پس از شروع درمان بهبود باليني قابل توجهي مشاهده و در روز بيست و يكم پس از آغاز درمان تمامي زخم‎ها كاملاً بسته، تميز و استريل بودند. در ديگر كارآزمايي تصادفي كنترل شده، گاز آغشته به عسل با يك ورقه Polyurethan در سوختگي‎هاي با ضخامت نسبي (Partial-thickness) مقايسه و از نظر آماري زخم‎هايي كه با عسل درمان شده بودند نسبت به زخم‎هايي كه با ورقه پلي اورتان تحت درمان قرار گرفتند، زودتر التيام (به طور متوسط 8/10 روز در مقابل 3/15 روز) و از نظر عوارض مانند عفونت، گرانولاسيون بيش از حد و انقباض زخم (Contracture) يكسان بودند. بنظر مي‎رسد، خواص عسل در ترميم زخم‎ها به علت ويژگيهاي دبريد كننده آنزيم كاتالاز، جذب ادم ناشي از خاصيت عسل در جذب رطوبت (Hygroscopic)، توانايي آن براي گسترش گرانولاسيون و اپي‎تليزاسيون از لبه‎هاي زخم و خواص آنتي ميكروبيال آن باشد. اگرچه گزارشهايي در ارتباط با درماتيت تماسي ناشي از عسل وجود دارد اما عوارض جانبي مهمي گزارش نشده است.

Marigold:

گياه Calendula officinalis كه بيشتر به نام گل هميشه‎بهار معروف است، از قديم‎الايام بصورت موضعي مورد استفاده قرار مي‎گرفته و در حال حاضر بعنوان يك آنتي سپتيك و ترميم دهنده زخم توسط كميسيون E آلمان مورد تأييد قرار گرفته است. گياه فروشان معاصر فرآورده موضعي هميشه بهار را براي زخم‎ها، سوختگي‎ها، تاول‎ها، بثورات جلدي، خشكي و ترك پوست، ‌زونا و واريس توصيه مي‎كنند. استفاده از فرم دهانشويه آن نيز براي رفع التهاب دهان و ناحيه حلق مرسوم است. پماد يا كرم هميشه بهار با مخلوط كردن 2 تا 5 گرم از گل‎هاي آن با 100 گرم پماد چندبار در روز به كار مي‎رود. فرم دهانشويه و لوسيون آن با آميختن 1 تا 2 قاشق چايخوري (10-5ميلي‎ليتر) تنطور هميشه بهار با 25/0 تا 5/0 ليتر آب تهيه مي‎شود.
عارضه جانبي مهم درماتيت تماسي آلرژيك است. هيچ عارضه جانبي خطرناكي گزارش نشده است و براي مصارف موضعي و خوراكي بيخطر مي‎باشد
بنظر مي‎رسد اثرات ضد التهابي آن بعلت تري ترپنوئيدها باشد. در مطالعه بر روي حيوانات، هميشه بهار گرانولاسيون را تحريك و گليكوپروتئين‎ها و كلاژن را در زخم‎ها افزايش مي‎دهدو در invitro داراي خواص آنتي ميكروبيال و تعديل كننده ايمني است.

Tannins:

گياهان بسياري داراي تانين هستند كه بعنوان يك قابض به خشك شدن زخم‎هاي مترشحه و خونريزي دهنده كمك مي‎كنند. از جمله اين گياهان ميتوان به برگ گردوي انگليسي،قضيب ذهب (Goldenrod)، Labrador tea، اسطوخدوس (Lavender)، گل ماهور (Mullein)، پوست بلوط، ريوند چيني (Chinese rhubard)، گل راعي (St John's wort) و ترشك (Yellow dock) اشاره نمود.
از تانين‎ها به صورت موضعي در ضايعات باز ترشح‎دار، زخم‎ها، هموروئيد و سوختگي‎هاي درجه 3 استفاده شده است. تانين‎ها بر روي سطوح خونريزي دهنده يك اثر قابض يا هموستاتيك را بعلت انقباض عروقي موضعي و احتمالاً افزايش ميزان انعقاد موجب مي‎شوند. عصاره آبي گياهان محتوي تانين بعلت انقباض عروقي و تشكيل لخته مصنوعي (احتمالاً ناشي از واكنش تانين‎ـ پروتئين) فعاليت هموستاتيك خود را نشان مي‎دهند كه منجر به ايجاد يك توپي (Plug) مكانيكي براي متوقف نمودن خونريزي از عروق خوني كوچك مي‎شود . اين اثر ميتواند براي خونريزيهاي خفيف داخلي نيز مفيد باشد.
كاربرد موضعي تانين‎ها روي پوست واجد اثرات مطلوب در سوختگي‎ها، اگزماي همراه با ترشح و عفونت‎هاي ويروسي است. در اوايل قرن بيستم، اسپري‎هاي محتوي تانين بعنوان درمان ترجيح داده شده در سوختگي‎هاي شديد مورد استفاده قرار گرفتند. مجموعه تانين ـ پروتئين تشكيل شده بعنوان يك غشاي مصنوعي نيمه تراوا بنام eschar عمل مي‎كند اما بعلت ايجاد سطوح سمي تانيك اسيد كه گاهي اوقات از طريق پوست آسيب ديده جذب مي‎شد، اين روش متروك گرديد.
تانيك اسيد به سلولهاي ريشه‎اي (Stem Cells) اپي‎تليال آسيب رسانده و سبب تشكيل اسكار وسيعي مي‎گردد. با اينحال در چين هنوز هم از اين روش با استفاده از تانين‎هاي متراكم كه سميت كمتري داشته و اپيدرم در حال بازسازي را تخريب نمي‎كند، استفاده مي‎شود.
ساير گياهان محتوي تانين عبارتند از : گياه انجيلي Hamamelis (witchhazel)، نوعي علــــف نقره ايPotentilla tormentilla (tormentil)، بلـــــوط Quercus (oak)، غـــافــث Agrimonia (agrimony)، علف مبارك Geum(avens)، Krameria (rhatany)، شمعداني وحشي Geranium (Cranesbill)، تاتاري Carduus benedicta (blessed thistle)، صمغ عربي Acacia catechu (catechu)، دو دندان Bidens (bur-marigold)، Sanguisorba (burnet)، پاي شير Alchemilla (ladies mantle) وانجبار Polygonun (bistort)

استفاده از ساير فرم هاي داروئي در سوختگي‎ها:

بطور معمول استفاده از گياهان يك راه مطمئن براي تقويت سيستم‎هاي بدن است، مهم آنست كه قبل از استفاده از گياه درماني، تشخيص مسجل گردد. از گياهان مي‎توان بصورت عصاره‎هاي خشك (كپسولها، پودرها و چاي)، گليسيريت‎ها (عصاره‎هاي گليسريني)، يا تنطورها (عصاره‎هاي الكلي) استفاده كرد. در صورتيكه دستور ديگري مدنظر نباشد، چاي را با ريختن يك قاشق چايخوري گياه در يك فنجان آب داغ مي‎توان تهيه نمود. براي تهيه دم كرده، 5 تا 10 دقيقه برگ يا گل و 10 تا 20 دقيقه ريشه گياه را دم مي‎كنند و 4-2 فنجان در روز نوشيده مي‎شود. تنطورها را بايد به تنهايي يا در تركيب با ساير گياهان به كار برد.
?- براي فعال كردن سيستم ايمني و كاهش خطر عفونت درطي فاز حاد بيماري 60-30 قطره از قسمتهاي‎مساوي از تنطورهاي كوكب كوهي (Echinaceae purpura) cone flower، و ختم ذهبيgoldenseal (Hydrastis Canadensis) ، را هر 4-3ساعت يكبار به كار بريد
?- گياه آب بشقابي Gotu kola (Centella asiatica) با موفقيت بسيار در سوختگيهاي درجه 2 و 3 به كار رفته است. كاربرد موضعي روزانه از چروكيدگي و تورم پوست پيشگيري يا آن را محدود و از تشكيل اسكار جلوگيري مي‎نمايد. همچنين بهبودي را زياد و فيبروز را كم مي‎كند.
-? گياهاني كه جريان خون به پوست را بهبود مي‎بخشند مي‎توانند تحويل مواد غذايي به پوست را تسهيل نموده و مواد زايد متابوليكي راكاهش دهند. تركيبي از قسمتهاي مساوي از گياهان زير را بصورت چاي (يك فنجان 4 تا 6 بار در روز) يا تنطور (30تا60قطره 3 تا 4 بار در روز) تهيه نماييد.
Yarrow (Archillea millefolium)
Cleavers (Gallium aparine) بي‎تي راخ
Prickly ash bark (xanthoxyllum clava herculis).
Marigold (Calendula officinalis) هميشه بهار
Ginger root (Zingiberofficinalis)زنجبيل